Công nghệ có thật sự khiến Luật sư mất việc không?

Công nghệ đã thay đổi nghề luật như thế nào?

Công nghệ đã thâm nhập vào mọi ngõ ngách và thay đổi nhanh chóng cuộc sống. Nghề luật cũng không năm ngoài xu thế đó. Công nghệ là một trong ba yếu tố làm thay đổi thị trường pháp lý [1]. Công nghệ thay đổi căn bản cơ cấu, cấu trúc thị trường pháp lý truyền thống, từ đó thay đổi các thức làm việc, xử lý công việc của luật sư, cách thức luật sự cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng.

Trước hết, công nghệ tạo lập thị trường pháp lý trực tuyến (electronic legal market); đào tạo pháp lý trực tuyến (e-learning); hướng dẫn pháp lý trực tuyến (online legal guidance); giải quyết tranh chấp trực tuyến (online dispute resolution); dịch vụ tự động phân tích tài liệu (document automation and analysis).

Công nghệ tiếp theo sẽ tự động hóa nhiều hoạt động nghề nghiệp của luật sư. Theo một báo cáo của McKinsey Global Institute vào năm 2017, dưới 5% các công việc sẽ được tự động hóa hoàn toàn, trong khi có khoảng 60% công việc thì một phần ba trong số đó có thể được tự động hóa[2]. Đối với lĩnh vực pháp lý, những thay đổi này là điều không thể tránh khỏi. Một số công việc luật sư đang thực hiện có thể không còn nữa: những công việc có tính chất lập đi lập lại hoặc mang tính chất thủ tục (xin giấy phép, theo dõi giấy phép hết hạn); soạn thảo hợp đồng đơn giản (bao gồm hợp đồng lao động) với những điều khoản chuẩn; trả lời câu hỏi pháp lý tự động; tra cứu văn bản pháp lý.

Ngược lại, công nghệ mà cụ thể là trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence) sẽ tạo thêm những việc làm mới trong lĩnh vực pháp lý, như kỹ sư lập trình kiến thức pháp lý (Legal knowledge engineer), nhà khoa học dữ liệu pháp lý (Legal data scientist), luật sư hành nghề giải quyết tranh chấp trực tuyến (Online dispute resolution practitioner); nhà phân tích thủ tục pháp lý (Legal process analysist). Các dịch vụ liên quan đến pháp lý mới cũng sẽ xuất hiện, cụ thể như, các nhà xuất bản pháp lý (Major legal publishers), nhà cung cấp bí quyết pháp lý (Legal know-how providers); dịch vụ cho thuê luật sư (Legal leasing agencies); nhà cung cấp dịch vụ pháp lý trực tuyết (Online legal service providers); công ty tư vấn quản lý công ty luật (Legal management consultancies); công ty công nghệ về pháp lý (Legaltech companies).

Trong một nghiên cứu mới đây[3], sẽ có 04 nhóm việc làm sẽ chịu tác động từ sự thay đổi của công nghệ mà cụ thể là trí tuệ nhân tạo: (i) nhóm ít chịu tác động (human veneer) bao gồm; giáo viên, bác sỹ, hướng dẫn viên du lịch, cố vấn tài chính, gia sư; (ii) nhóm an toàn (safe zone) bao gồm: luật sư hình sự, giám đốc điều hành, giám đốc quan hệ công chúng, chuyên viên phân tích nghiệm vụ IT, bác sỹ thần kinh, tình nguyện viên công tác xác hội; (iii) nhóm chịu tác động chậm và lâu dài (slow creep) bao gồm: nhà bình luận, nhà khoa học dữ liệu, đồ họa viên, nhà khoa học, nghệ sỹ, nghiên cứu y khoa, phân tích pháp lý và tài chính; và (iv) nhóm nguy hiểm (danger zone) bao gồm: người phiên dịch, lập trình viên cơ sở, tiếp thị qua điện thoại, chuyên viên quản lý cơ sở dữ liệu, nhân viên chăm sóc khách hàng, bác sỹ chụp Xquang, người giúp khai thuế cá nhân. Trong bốn nhóm này, nghề luật thuộc nhóm chịu tác động chậm, diễn ra từ từ và mỗi quốc gia sự thay đổi diễn ra với tốc độ và phạm vi khác nhau. [4] Các nước có nền công nghệ và pháp lý phát triển như Anh, Hoa Kỳ, các nước Châu Âu đang đi đầu và chứng kiến những thay đổi rõ nét nhất trong lĩnh vực pháp lý. Tại Singapore [5], một số công ty công nghệ và công ty luật đã bắt đầu quan tâm và xây dụng các nền tảng AI và blockchain vào lĩnh vực pháp lý. Một số start-up tại Malaysia kết hợp với hãng luật nước này đến Việt Nam giới thiệu về mô hình soạn thảo di chúc trên nền tảng blockchain và đang muốn thương mại hóa tại Malaysia và Việt Nam.

Tại Việt Nam, sự thay đổi này diễn ra chậm và hầu như chưa cảm nhận được sự thay đổi rõ nét từ chính công việc của luật sư và dịch vụ pháp lý mà các công ty luật đang cung cấp cho khách hàng. Mặc dù có một số start-up trong lĩnh vực này đã bắt đầu quan tâm đến ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực pháp lý nhưng mới chỉ dừng ở những công viêc đơn giản như tao kênh kết nối giữa luật sư với khách hàng. Các start-ups này chưa có khả năng khai thác và ứng dụng AI vào lĩnh vực dịch vụ pháp lý cho những công việc chuyên môn mà luật sư đang xử lý hàng ngày cho khách hàng.

Công nghệ là xu thế không thể cưỡng lại nhưng con người luôn quan trọng hơn

Công nghệ đã và sẽ thay đổi nghề luật nhưng luật sư thật sự có mất việc hay phải lo lắng do những sự thay đổi về công nghệ đang diễn ra hay không? Câu trả lời không hẳn quá bi quan.

Nhìn chung, công nghệ sẽ thay thế một số việc làm trước đây nhưng với tỷ lệ rất nhỏ, trong khi đó, tính chất việc làm sẽ thay đổi hoàn toàn. Nói cách khác, cơ hội việc làm mới được tạo ra là nhiều hơn so với việc làm bị AI lấy mất. Ngoài ra, AI dù thông minh đến đâu cũng không thể thay thế vai trò của con người. Công nghệ không thể thay được con người, cụ thể nó không thể thương lượng hiệu quả, biết động viên và tìm ra những điều gì đang xảy ra trong xã hội phức tạp, biết dẫn dắt lãnh đạo mọi người đi theo hướng mà mình mong muốn. [6]

Trong thời đại công nghệ số, bất cứ nghành nghề nào cũng chịu sự tác động của khoa học và công nghệ. Chúng ta nên trân trọng và tin tưởng vào sự tiến bộ của khoa học, khoa học và công nghệ sẽ là sức mạnh để mang lại sự tiến bộ cho các lĩnh vực khác, bảo vệ thế hệ tương lai và giúp chúng ta thoát khỏi ngày tận thế.[7]

Để luôn làm chủ cuộc sống của mình và thành công trong công việc, đặc biệt là nghề luật, chúng ta cần nhìn thấy yếu tố tích cực mà công nghệ mang lại, tận dụng và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, để công nghệ phục vụ tốt nhất cho sự phát triển nghề nghiệp của mình. Bên cạnh đó, những ai đam mê theo đuổi nghề luật phải luôn có tư duy toàn cầu, kết nối liên tục, và đặc biệt nên trang bị và học hỏi những kỹ năng lãnh đạo để luôn làm chủ cuộc sống, thành công trong công việc và xa hơn trở thành những nhà lãnh đạo uy tín và kiệt xuất.[8]

[1] Richard Susskind, Tomorrow’s Lawyers, 2nd edition,

[2] McKinsey Global Institute, A Future That Works: Automation, Employment, and Productivity

[3] https://www.hoover.org/research/chinas-rise-artificial-intelligence-ingredients-and-economic-implications

[4] IBA Global Insight, February/March 2016

[5] https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/lawyers-law-sector-disrupted-technology-artificial-intelligence-11145088?cid=FBcna

[6] Brynjolfsson E, McAfee D. 2014. The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant
Technologies. New York: W.W. Norton

[7] Philip R Wood, the Fall of the Priests and the rise of the Lawyers, 1st ed, 2016

[8] Adam Newhouse, E-lawyer – A guide to legal practice leadership in the internet age

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s